Yurtdışında yaşayan vatandaşlar yıllardır kendilerine gurbetçi veya Almancı denmesinden rahatsızdı. Türkiye’de Türk, Belçika’da Belçikalı veya Almanya’da Almanyalı olamıyorlardı bir türlü. Artık yurtdışı onlar için gurbet olmaktan çoktan çıkmıştı. Fakat bunu halen kabullenemeyenler vardı. Bu karışıklıkların ortadan kaldırılması için gurbetçi kelimesinin tedavül dışı kalması adına bir kampanya başlatıldı.
Yıllar önce vatanlarından ayrılarak uzak diyarlara ekmek parası için giden fakat gittikleri yerleri kendine mesken tutan Türk vatandaşları yıllardır ‘gurbetçi’ ya da ‘ Almancı’ kelimeleriyle özdeşleştirildi. Ancak kendileri bu yakıştırmalardan hiç bir zaman memnun olmadılar aslında. Belçika’da yaşayan mizah yazarı Erdinç Utku’da yıllardır kanayan bir yaraya parmak bastı. Bu kelimelerin kullanımdan kaldırılması için bir kampanya başlattı. Kampanyanın startını veren Erdinç Utku kampanyanın detaylarını bizlerle paylaştı.
Böyle bir kampanya düzenlemeye nasıl karar verdiniz?
50 yılı aşkın bir süredir Avrupa ülkelerinin ve Türkiye’nin kalkınmasına önemli katkılar yapan yurtdışındaki insanlarımızı, çoğu zaman küçümseyici anlamlar da içeren “Almancı”, “gurbetçi” hatta “gâvurcu” diye öteleyerek, 50 yıl önce yapıştırılan ama artık geçerliliğini yitirmiş sözcüklerle ifade etmemiz uzun süredir beni rahatsız ediyordu. 12-14 Temmuz tarihleri arasında gerçekleştirilen “9. Emirdağ Gurbetçi Festivali” bardağı taşıran son damla oldu.
1960’lı yıllarda misafir işçilikten günümüze gelinen süreçte Avrupa’da kalıcı hale gelmiş olan ve “etnik azınlık” konumundaki Türklere “gurbetçi” ya da “Almancı” denilmesi gerçeklerle örtüşmüyor. Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğündeki “gurbetçi” ve “Almancı” tanımları da yaşamın gerisinde kalıyor. Çünkü çoğu Avrupa ülkelerinde doğan Avrupalı Türkler “En az Avrupalılar kadar Avrupalı ama en az Türkiye’deki Türkler kadar da Türk”ler. Gurbete hiçbir şekilde çıkmayan, Avrupa’da doğup, doğdukları ülkelerde önemli başarılara imza atan kişilere “gurbetçi” demek hayatın gerçekleri ile çelişiyor.
Fikrinizi hayata geçirmek için neler yaptınız, resmi makamlarla temasa geçtiniz mi?
Yıllardır Avrupa’da yaşayan bir mizah yazarı olarak bu “gurbetçi komikliğine” daha fazla duyarsız kalamazdım. Avrupalı Türklere “gurbetçi” ya da “Almancı” denilmemesini hatırlatmak için Facebook’ta bir kampanya başlattım. Başlar başlamaz Avrupa’da yaşayan birçok akademisyen, politikacı, sanatçı, işadamı, sivil toplum temsilcisi, medya mensubu ve Türk kökenli yurttaşın desteğini alan kampanyam 14 Eylül’e kadar sürecek. Avrupa’da yaşayan Türklerin tatillerini geçirmek üzere Türkiye’de bulunduğu, “gurbetçi futbolcu” transferlerinin yapıldığı, hatta Türkiye’de “gurbetçi festivali” adı altında festivallerin düzenlendiği şu günlerde Avrupalı Türklerden “gurbetçi” ve “Almancı” sözcüklerine tepki yağması sevindirici. Facebook’ta başlattığımız kampanyada, “TDK’nin yaşamın gerisinde kalan ‘gurbetçi’ ve ‘Almancı’ terimlerini yeniden tanımlamasını, artık bir işlevi kalmayan ve başka amaçla kullanılamayacak olan ‘Almancı’ sözcüğünün kullanımına son verilmesini” istiyor ve bu sözcükler yerine geçici olarak “Avrupalı Türkler” teriminin kullanılmasını öneriyoruz. 14 Eylül 2012 tarihine kadar sürecek kampanya sonrasında önerilerimizi Türk Dil Kurumu, TC Başbakanlık Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı ve Türkçe yayın yapan medya kuruluşlarına yazılı olarak ileterek ve konuyla ilgili olarak bir basın bildirisi yayımlayarak “farkındalık” yaratmayı amaçlıyoruz.
Gurbetçi kelimesine alternatif düşündünüz mü? Gurbetçi demesinler ama peki ne desinler?
Türk Dil Kurumu (TDK) “gurbetçi”yi “gurbete çıkan, geçimini gurbette kazanan kimse” olarak tanımlamış. “Almancı” ise “Avrupa’da genellikle de Almanya’da çalışan Türk vatandaşı” olarak ifade ediliyor. Türkiye’de de iş göçünü ifade etmek amacıyla kullanılan “gurbetçi” sözcüğü için benim TDK’ye önerim: “GERİ DÖNMEK ÜZERE BELİRLİ BİR SÜRE İÇİN gurbete çıkan, geçimini belirli bir süre gurbette kazanan ve geri dönecek olan kimse.” Böylece “Gurbetçi” sözcüğü asıl anlamını yansıtacak şekilde kullanılmaya devam eder. Avrupa’daki Türkler de “Gurbetçi” tanımının içerisinden çıkartılmış olur. “Almancı” sözcüğü ise artık kullanılmamalı diyorum. Avrupalı Türkleri tanımlamak için yeni bir sözcük bulunması gerekiyor. Ben bu işi uzmanlarına bırakmayı yeğledim. Geçici olarak “Avrupalı Türkler” teriminin kullanılmasını öneriyorum. Bulunacak yeni sözcükte “Anavatana gönül bağı ve vatan özlemi“ mutlaka vurgulanmalı. Dil bilimciler bu işe kafa yormalı. Söylenmesi kolay, akılda kalıcı, Yurt dışındaki tüm Türkiyelileri kapsayan ve şimdiki gerçekleri yansıtan uygun bir sözcük bulmalı.
Kampanyaya destek vermek isteyenler nasıl destek olabiliyorlar?
Facebook’ta 'AVRUPALI TÜRK'E 'GURBETÇİ' VE 'ALMANCI' DENİLMESİN KAMPANYASI yazılarak kampanyaya destek olunabilir.
